Onkruidbestrijding vraagt om biologische innovatie

Onkruid is volgens de wereldvoedselorganisatie van de VN de grootste natuurlijke bedreiging van de voedselvoorziening. Vooral in arme landen, waar landbouw drijft op menskracht, is onkruid soms een ramp. Bestrijdingsmiddelen blijken niet zaligmakend. Onderzoekers in Wageningen werken daarom samen met zowel biologische als gangbare boeren om nieuwe methoden te ontwikkelen. 

De onkruiden zijn er volgens wetenschapper Bert Lotz van het PRI in Wageningen niet onder te krijgen met bestrijdingsmiddelen: „Als je maar één middel of een beperkt aantal middelen hebt om onkruid te bestrijden, krijg je onherroepelijk soortenverschuivingen. Dat gaat sluipend.” Waar het ene plantje het loodje legt, krijgt het andere dus alle ruimte.

In de VS kwam dit in de afgelopen jaren tot uiting in zogenaamde "superweeds", die niet meer reageren op bepaalde bestrijdingsmiddelen, specifiek Roundup. De superweeds werden vooral een probleem na introductie van de gentechlandbouw, waarbij het bestrijdingsmiddelengebruik sterk toenam.*  

De oplossing voor het groeiend onkruidprobleem is volgens onderzoeker Lotz is dat we teruggaan naar de biologie van de plant. In het Wageningse onderzoek wordt daarom samengewerkt met zowel biologische als gangbare boeren om onkruid nader te bestuderen. Hoe groeit de plant precies? Wat is de beste methode om dat aan te pakken en wanneer?

In de biologische landbouw bestaan veel alternatieve manieren om met onkruid om te gaan. Sommige biologische boeren spreken liever helemaal niet over "onkruiden", maar over "kruiden". Een (on)kruid is in feite een plant die ergens van nature voorkomt. Doordat het landbouwsysteem kwetsbaarheden veroorzaakt, wordt het kruid tot een plaag, een "onkruid". Biodiversiteit kan dit voorkomen.

Onkruid kan deels voorkomen worden door groenbemesters in te zaaien; deze kunnen onkruid verdringen. Vruchtwisseling speelt ook een rol. In de permacultuur, een zijtak van de biologische landbouw, worden verschillende gewassen door elkaar geteeld, waardoor onkruid minder kans krijgt. In de Fukuoka landbouw, een andere biologische zijtak, wordt zelfs helemaal niet aan onkruidbestrijdnig gedaan; het systeem wordt zo ingericht dat het onkruidtolerant is. 

In de huidige landbouw in Nederland, ook de biologische, is onkruidbestrijding echter onvermijdelijk. Naast handwerk kunnen technologische oplossingen mogelijk gezocht worden in precisielandbouw, die gebruik maakt van GPS-systemen. Uit de biologische sector is robot Ruud voortgekomen: een robot die ridderzuring met een camera herkent en selectief uittrekt.

De laatste technologische oplossingen zijn nog niet op grote schaal toepasbaar. Lotz: „De grote uitdaging is daarom ook deze nieuwe ontwikkeling op te schalen naar de gangbare landbouw.” Lotz pleit overigens voor toepassing van zowel chemische als mechanische bestrijding.

De biologische landbouw werkt vanuit het inzicht dat ziektes en plagen niet los gezien kunnen worden van hun omgeving, het ecosysteem waarin ze ontstaan. Ze kunnen dus niet duurzaam én geïsoleerd bestreden worden. Dit komt tot uiting in de beginselen van ecologie en gezondheid, waarop de biologische landbouw gegrondvest is.

Bronnen: Trouw, Biologica

* Voorbeeld niet afkomstig van onderzoeker Lotz