National Geopgraphic, NRC en de paradigmaverschuiving

Inzichten over de rol van biologische, duurzame landbouw bij het oplossen van de wereldvoedselcrisis kregen recentelijk stem in toonaangevende media in binnen- en buitenland: respectievelijk NRC Handelsblad en National Geographic. De overgang van de chemisch-industriële landbouw naar moderne agro-ecologie wordt hierbij beschreven als een paradigmaverschuiving*.

Gisteren, 19 augustus, stond een groot interview met de Indiase Vandana Shiva in NRC Handelsblad, een internationaal bekend voorvechtster van biodiversiteit, biologische landbouw en de rol van vrouwen in het overleveren van traditionele kennis. In het artikel vergelijkt ze de paradigma's van klassieke mechanica en quantumfysica met respectievelijk ingenieurslandbouw en ecologische landbouw, die traditionele en moderne kennis van ecosystemen combineert. Vorige week viel in NRC al een artikel over de gevaren van octrooiverlening op zaden en planten te lezen, dat kritische geluiden over biotechnologie aanhaalde.

In National Geographic Magazine stond in juni een zeer uitgebreid en diepgravend artikel over de wereldwijde voedselcrisis: "The Global Food Crisis - The End of Plenty". 

Een citaat: 'Is een herhaling van de groene revolutie - met het traditionele pakket van kunstmest, pesticiden en irrigatie, aangevuld met gentechzaden - echt het antwoord op de wereldwijde voedselcrisis? Afgelopen jaar concludeerde een mammoetonderzoek, getiteld de "International Assessment of Agricultural Knowledge, Science and Technology for Development", dat de enorme productievergroting dankzij wetenschap en technologie in de laatste dertig jaar er niet in is geslaagd om de toegang tot voedsel te vergroten voor een groot deel van de armen in de wereld.' 

'De zesjarige studie, opgezet door de Wereldbank en de wereldvoedselorganisatie van de VN (FAO), waarbij zo'n 400 landbouwkundige specialisten uit de hele wereld waren betrokken, riep op tot een paradigmaverschuiving in de landbouw: richting meer duurzame en ecologisch vriendelijke praktijken, waar de 900 miljoen kleine boeren in de wereld profijt bij hebben, en niet alleen de agro-industrie.' (...)

'Tot nu toe zijn gentechnologische doorbraken, die de gewassen uit de groene revolutie zouden bevrijden van hun zware afhankelijkheid van irrigatie en kunstmest, ongrijpbaar gebleken. Het modificeren van planten zodat ze hun eigen stikstof kunnen binden, of droogteresistent worden, "bleek veel moeilijker dan men dacht", zegt Michael Pollan. Robert Fraley van Monsanto voorspelt dat zijn bedrijf droogte-tolerante mais op de VS-markt zal hebben in 2012. Maar de productieverhoging die tijdens droogtejaren wordt beloofd, is slechts 6 to 10% hoger dan die van standaard door droogte geteisterde gewassen.'

'En zo is er al een verschuiving ontstaan naar kleine, ondergefinancierde projecten verspreid over Afrika en Azie. Sommigen noemen het agro-ecologie, anderen duurzame landbouw, maar het onderliggende idee is revolutionair: dat we moeten stoppen ons eenvoudig te richten op het maximaliseren van graanopbrengsten tegen elke prijs, en de impact op de natuurlijke en sociale omgeving moeten meenemen.' 

* Paradigma: een paradigma is een samenhangend stelsel van modellen en theorieën, een invalshoek waarmee de 'werkelijkheid' geanalyseerd en beschreven wordt. Langer bestaande paradigma's worden vaak als 'vanzelfsprekend' ervaren; totdat een nieuw paradigma zich aandient. Wetenschapper Max Planck zei: "Een nieuwe wetenschappelijke waarheid overwint niet door de tegenstanders te overtuigen en hen het licht te laten zien, maar omdat de tegenstanders tenslotte sterven en er een nieuwe generatie opgroeit die ermee vertrouwd is."