Minder antibioticaresistentie in de biologische veehouderij

Antibioticaresistentie is veelvuldig in het nieuws. Resistentie tegen antibiotica kan ertoe leiden dat mens en dier minder effectief behandeld kunnen worden. Uiteindelijk kan de situatie ontstaan dat er geen werkzame antibiotica meer zijn om bacterieel geïnfecteerde mensen en dieren te behandelen. In recent onderzoek werd een lagere resistentie vastgesteld bij biologisch gehouden varkens en kippen in vergelijking met gangbaar gehouden dieren.

Biologica krijgt momenteel veel vragen over het gebruik van antibiotica in de biologische sector en wil u hierover informeren. Highlights uit het onderstaande:

• In de biologische veehouderij worden minder antibiotica gebruikt;
• Biologische dieren krijgen alleen antibiotica indien dit volgens de dierenarts noodzakelijk is omdat ze anders niet herstellen;
• Uit onderzoek blijkt dat het niveau van antibiotica-resistente bacterieën bij biologische varkens en pluimvee lager lag dan in de gangbare veehouderij;
• In 2009 blijkt bio varkensvlees bij een controle aan de slachtlijn geheel antibioticavrij;
• De biologische sector is actief in onderzoek naar alternatieven voor antibiotica.
• Antibioticavrije productie vraagt een andere, integrale aanpak. 

Stijging antibioticagebruik in intensieve veehouderij
In de afgelopen tien jaar is er een stijging van 55% in kilogrammen antibioticum voor therapeutisch gebruik bij dieren. De grootste hoeveelheid antibiotica in de dierhouderij wordt gebruikt in de intensieve veehouderij, met name bij de vleesproductie. Daarnaast is er sprake van een toenemende schaalvergroting, waardoor de individuele zorg per dier afneemt en de veehouder genoodzaakt is om vaker zowel preventief als curatief (genezend) een groepen dieren tegelijkertijd met antibiotica in te zetten. Hierdoor neemt de kans op het ontstaan en verspreiden van resistentie toe.

Hoe gaat de biologische veehouderij om met antibiotica?
In de biologische veehouderij is het gebruik van medicijnen en antibiotica in het bijzonder (heel) beperkt, omdat alles erop gericht is om te voorkomen dat dieren ziek worden. Er wordt gewerkt aan een optimale natuurlijke weerstand door de juiste rassenkeuze, voeding, verzorging en leefomstandigheden: naar buiten kunnen, minder dieren bij elkaar in een comfortabele stal. Eén van de vier grondbeginselen van de biologische landbouw is juist ook gezondheid. Goede bodemgezondheid leidt tot goede plantgezondheid, dat weer leidt tot goede diergezondheid en gezonde mensen die de plantaardige en dierlijk producten consumeren.

Wat zijn de regels voor het gebruik van antibiotica in de biologische landbouw? 

• Preventief gebruik van antibiotica en synthetische geneesmiddelen is verboden.
• Per jaar zijn maximaal twee behandelingen met antibiotica en synthetische geneesmiddelen toegestaan. Voor dieren met een levensduur korter dan één jaar is één behandeling het maximum.
• Bij het gebruik van diergeneesmiddelen geldt twee keer de wettelijke wachttermijn. Als geen wettelijke wachttijd is bepaald, geldt een wachttijd van 48 uur.
• Bij de behandeling van ziekten hebben natuurlijke (fytotherapeutische) en homeopathische middelen de voorkeur. Als deze middelen niet doeltreffend zijn en toch behandeling nodig is om pijn of lijden van een dier te voorkomen, mag onder verantwoordelijkheid van een dierenarts een gangbaar geneesmiddel gebruikt worden.

Het is dus niet zo dat biologische dieren helemaal geen antibiotica mogen hebben. Als dieren - volgens de dierenarts - antibiotica nodig hebben omdat ze anders niet herstellen of pijn leiden, mogen ze antibiotica krijgen.

Controle op het antibioticagebruik
Skal voert de controle op biologische regels uit. In de Skal Nieuwsbrief van juli 2009 staat: "Goed nieuws: geen antibiotica aangetroffen. Bij een recente monstername van varkensvlees aan de slachtlijn bleek alles schoon. Een fraai  resultaat; de bedrijven hebben duidelijk hun best gedaan."

Minder resistentie tegen antibiotica in de biologische veehouderij
In het recente rapport (aug 2009) "Voedselkwaliteit, veiligheid en gezondheid van biologische producten" van het Louis Bolk Instituut en RIKILT wordt op basis van diverse onderzoeken geconcludeerd dat het niveau van antibiotica-resistente bacteriën bij biologisch gehouden pluimvee en varkens lager ligt dan in de gangbare veehouderij. De conclusie is onder meer gebaseerd op onderzoek van Rikilt in 2006, dat officieel is gepubliceerd in 2008. In de nieren en het vlees van biologische varkens werden geen antibiotica aangetroffen. Ook in nieren van biologisch gehouden melkkoeien konden geen antibiotica worden aangetoond. 

Biologische sector zoekt al lang naar alternatieven voor antibiotica
De biologische sector laat al langere tijd onderzoek doen naar alternatieven voor antibiotica waarvan de werkzaamheid bewezen is. Bijvoorbeeld door het Fyto-V project waarin gekeken is naar de bruikbaarheid van plantaardige middelen voor de biologische veehouderij (zie www.fyto-v.nl). Ook wordt al langere tijd onderzoek gedaan naar natuurlijke weerstand en weerstandsverhoging bij dieren (zie www.biokennis.nl).

Antibioticavrije productie vraagt andere aanpak
Een groep biologische melkveehouders werkt in de Themagroep Antibioticavrij Produceren aan hun ideaal om melkvee te houden zonder antibiotica. Hierbij blijkt dat antibioticavrij produceren méér is dan het weglaten van antibiotica. Net zoals biologische landbouw meer is dan het weglaten van kunstmest en bestrijdingsmiddelen. De aandacht ligt op het totale bedrijf. Die aandacht begint bij de bodem. Daar moet goede mest op, zodat er een volwaardig en gezond gewas op groeit. Dat dient als voer voor een gezond dier, die weer gezonde consumentenproducten levert. Zie ook Biokennis bericht: "Geen antibiotica meer nodig".